Bhutan Echoes 2026: Sztuka bycia człowiekiem w zmieniającym się świecie
Thimphu, Bhutan — sierpień 2026
W dniach 1–3 sierpnia 2026 roku w Thimphu odbyła się 15. edycja Bhutan Echoes: Drukyul’s Literature and Arts Festival, która zgromadziła pisarzy, artystów, myślicieli, studentów i twórców z Bhutanu oraz innych części świata.
Festiwal, zorganizowany na Royal University of Bhutan pod królewskim patronatem Jej Królewskiej Mości Królowej Matki Dorji Wangmo Wangchuck, odbywał się pod hasłem „The Art of Being Human” — „Sztuka bycia człowiekiem”. Przez trzy dni rozmów, występów i warsztatów uczestnicy zastanawiali się nad tym, co oznacza pozostać człowiekiem w czasach, gdy technologia coraz silniej zmienia sposób, w jaki komunikujemy się, tworzymy, uczymy i rozumiemy otaczający nas świat.
Sztuka bycia człowiekiem
Hasło festiwalu dotykało jednego z najważniejszych pytań współczesności: skoro sztuczna inteligencja staje się coraz bardziej obecna w codziennym życiu, co pozostaje szczególnie ludzkie w naszych doświadczeniach, relacjach i sposobie tworzenia?
Festiwal przyglądał się temu pytaniu z wielu perspektyw — poprzez literaturę i opowieści, twórczość, edukację, historię, pamięć, język, tożsamość kulturową, starzenie się oraz rozwój nowych technologii.
Jej Królewska Mość Królowa Matka Dorji Wangmo Wangchuck otworzyła festiwal rozmową z pisarzem Ashwin Sanghi, stawiając opowieść w centrum wydarzenia — nie tylko jako formę literatury czy rozrywki, lecz także jako sposób przekazywania doświadczeń, pamięci, wartości i wrażliwości kolejnym pokoleniom.
Opowieści, pamięć i zmieniający się świat
Rozmowy podczas festiwalu wykraczały daleko poza samą relację człowieka z technologią. Dotyczyły również tego, co społeczeństwa chcą zachować, przechodząc przez proces modernizacji.
Historie, języki, pamięć, tradycje twórcze i tożsamość kulturowa wpływają na to, jak ludzie rozumieją siebie i jak przekazują znaczenie z pokolenia na pokolenie. Bhutan był pod tym względem szczególnym miejscem dla takiej rozmowy — krajem przechodzącym szybkie przemiany gospodarcze i społeczne, a jednocześnie nieustannie pytającym o to, jak rozwój może pozostać związany z kulturą, wspólnotą i głębszym poczuciem sensu.
Dobre życie w czasach zmian
Prezes Bhutańsko-Polskiego Towarzystwa Przyjaźni Elżbieta Jabłońska wzięła udział w festiwalowej rozmowie zatytułowanej „Dobre życie w czasach zmian” („Human Flourishing in an Age of Change”).
Dyskusja dotyczyła tego, co oznacza dobrze i wartościowo żyć w czasach, gdy zmiana nie jest już wyjątkowym wydarzeniem, lecz stałym elementem codzienności.
Elżbieta mówiła o dobrym, spełnionym życiu jako czymś znacznie szerszym niż szczęście czy sukces mierzony tradycyjnymi kryteriami. Łączyła je ze zdrowiem fizycznym i psychicznym, godnością, poczuciem przynależności i sprawczości, sensem, celem oraz możliwością wnoszenia czegoś wartościowego w życie innych.
Podkreślała również, że dobre życie nie zależy wyłącznie od indywidualnych wyborów i wysiłku. Rodzina, wspólnota, instytucje oraz środowisko, w którym żyjemy, w dużym stopniu wpływają na to, czy zdrowe i wartościowe życie jest rzeczywiście możliwe.
Rozmowa wychodziła więc poza pytanie o to, jak człowiek może lepiej radzić sobie ze zmianami i się do nich dostosowywać. Pojawiło się pytanie szersze: jakie społeczeństwa i jakie środowiska pomagają ludziom dobrze żyć?
Postęp, dobrostan i Szczęście Narodowe Brutto
Jednym z ważnych wątków była relacja między postępem a jakością ludzkiego życia.
Rozwój gospodarczy, nauka i technologia stworzyły ogromne możliwości i pod wieloma względami poprawiły życie ludzi. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy wzrost, produktywność czy efektywność przestają być narzędziami służącymi człowiekowi, a zaczynają być traktowane jako cele same w sobie.
W rozmowie zwrócono uwagę na różnicę między kontaktem a prawdziwym poczuciem przynależności, między możliwościami a sensem oraz między dłuższym życiem a dobrym życiem. Powróciło także pytanie, które od dziesięcioleci pozostaje ważne dla bhutańskiej filozofii rozwoju: nie tylko czy się rozwijamy, ale przede wszystkim w jakim kierunku ten rozwój prowadzi.
Ważnym punktem odniesienia było Szczęście Narodowe Brutto. GNH nie odrzuca rozwoju gospodarczego, ale poszerza sposób jego rozumienia, uwzględniając obok warunków materialnych również zdrowie psychiczne, kulturę, wspólnotę, naturę, czas, zaufanie i jakość rządzenia.
Od dobrego życia do Cities That Heal
Rozmowa połączyła te zagadnienia również z pracą Elżbiety nad zdrową długowiecznością i rozwijaną przez nią koncepcją Cities That Heal („Miasta, które leczą”).
Zdrowie i dobrostan kształtują się na długo przed momentem, w którym człowiek trafia do szpitala czy gabinetu lekarskiego. Dom, dzielnica, miejsce pracy, ulice, relacje i życie wspólnotowe każdego dnia wpływają na nasze wybory, zachowania i samopoczucie. Otoczenie może sprzyjać zdrowiu, relacjom i poczuciu przynależności albo stopniowo je osłabiać.
Ta perspektywa ma szczególne znaczenie w kontekście Gelephu Mindfulness City.
Zamiast pytać jedynie, czy przyszłe miasto może być sprawne, nowoczesne technologicznie, silne gospodarczo i przyjazne środowisku, rozmowa postawiła inne pytanie:
Co miasto powinno umożliwiać człowiekowi?
Koncepcja Cities That Heal bada, w jaki sposób zarządzanie, planowanie przestrzenne, natura, mobilność, kultura, relacje społeczne i codzienne życie mogą wspólnie tworzyć warunki sprzyjające zdrowiu psychicznemu, zdrowej długowieczności i poczuciu przynależności.
Gelephu Mindfulness City daje rzadką możliwość uwzględnienia tych zależności od samego początku oraz tworzenia nowych powiązań pomiędzy zdrowiem, naturą, kulturą, wspólnotą i innowacją.
Nadać zmianie ludzki kierunek
Szerszy temat Bhutan Echoes 2026 prowadził ostatecznie do prostego, ale fundamentalnego pytania: jak przyjmować zmianę, nie tracąc z oczu tego, czemu powinna ona służyć?
Nie jesteśmy w stanie dokładnie przewidzieć przyszłości, ale możemy decydować o wartościach, które będą wyznaczały kierunek przemian.
Dla Elżbiety takim kompasem mogą być godność człowieka, zdrowie fizyczne i psychiczne, wartościowe relacje, poczucie przynależności, odpowiedzialność oraz szacunek dla świata przyrody.
Nie chodzi o to, by zatrzymywać zmianę, lecz by nadawać jej ludzki kierunek.
Bhutan Echoes 2026 stworzył przestrzeń, w której literatura i sztuka stały się częścią znacznie szerszej rozmowy o przyszłości. W czasach kształtowanych przez sztuczną inteligencję, szybki rozwój technologii i przemiany społeczne festiwal powrócił do tego, co fundamentalne: historie, które zachowujemy, relacje, o które dbamy, miejsca, które tworzymy, oraz wartości, które przekazujemy dalej, będą współdecydować o tym, jakiego życia będą mogły doświadczać przyszłe pokolenia.
Elżbieta Jabłońska
Bhutańsko-Polskie Towarzystwo Przyjaźni
